|
|
Uydular
Çağlar Sunay
Gezegenlerin çevresinde elips biçimli bir yörüngede dolanan cisimlere uydu denir. Örneğin Ay Dünya'nın, Fobos ile Deimos da Mars'ın doğal uydularıdır. Güneş sistemindeki dokuz gezegenin çevresinde dönen 100 dolayında uydu vardır.
Bir de insan yapımı uydular var. Hava tahmininden maden aramaya, iletişimden uzay araştırmalarına dek günlük yaşamımızın birçok alanında onlardan yararlanıyoruz. İlk insan yapımı uydu Sovyetler Birliği'nin 4 Ekim 1957'de uzaya gönderdiği Sputnik 1'dir. Ancak bir basketbol topu büyüklüğünde olan Sputnik 1, kendi çevresindeki uzayda sıcaklık değişimlerine göre değişen tonlarda "biip" sesi yayınlıyordu. Bu küçük ve basit uyduyla insanlık uzay çağına girdi.
Bütün uydular bir roket yardımıyla ya da Uzay Mekiği'yle yörüngelerine oturtulur. Yörüngeye uydu yerleştiren roket teknolojisi başta Amerika, Fransa, Rusya ve Çin olmak üzere dünyada yalnızca 7-8 ülkede bulunuyor. Yörüngeye uydu yerleştirecek bir roket Dünya'nın kütleçekim etkisinden kurtulabilmek için saatte en az 40 000 km'lik bir hızla uzaya doğru yol almalıdır. Amaç Dünya'dan sürekli uzaklaşmak değil, belli bir uzaklıkta denge konumunda Dünya'nın çevresinde sürekli dönmektir. Yerçekimi yörüngedeki uyduları sürekli Dünya'ya doğru çeker. Uyduların yörüngeleri Dünya'dan uzaklaştıkça denge konumlarını korumak için gerekli dönme hızları azalır. Örneğin Yer'den 250 km yukarıdaki bir uydu yörüngede kalabilmek için saatte 27 000 km'lik bir hızla dönerken, Yer'den 36 000 km uzakta konumlanan bir uydunun Dünya çevresindeki dönüş hızının saatte 11 000 km olması yeterlidir. Böyle bir uydu Dünya çevresindeki turunu yaklaşık bir günde tamamlar. Dünya'dan 384 000 km uzaktaki doğal uydumuz Ay'ın Dünya çevresindeki dönüş hızıysa yalnızca saatte 3700 km'dir ve Ay bir turunu 27,3 günde tamamlar.
Uydularda taşıdıkları bilimsel aygıtlar için bir güç kaynakları, çeşitli kameralar, özel bilimsel aygıtlar, yükseklik kontrol sistemleri, bilgisayarlar ve toplanan verileri Dünya'ya gönderebilmek ve Dünya'dan gelen komutları algılayabilmek için değişik boyutlarda antenler bulunur. Uyduların da bir ömrü vardır. İçindeki aygıtları besleyen güç kaynağının gücü tükenince uydu çalışamaz duruma gelir. Dünya'nın çevresinde ancak 700 kadarı şu anda çalışır durumda olan, yaklaşık 2500 uydu dönüyor.
|
|
|