Kitap Hakkında :	Sınıf Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar Nobel Yayıncılık

	Bölümler
		Davranış Düzenleme Stratejileri
		Davranış Değiştirmenin İlkeleri
		Uygun Olmayan Davranışların Oluşumu
		Uygun Olmayan Davranışın Kontrolü ve Değiştirilmesi
		Davranışı Geliştirme ve Denetleme Stratejileri
		Uygun olan Davranışın Pekiştirilmesi

Sınıfta karşılaşılan davranış problemlerine örnekler Kerem, her hafta sınıfa en az iki kez geç gelmektedir. Melda, bu dönem verilen ödevlerinin hiç birini tamamlamamıştır. Mehmet her gün ya konuşarak ya da gürültü yaparak dersi kesmektedir. Oktay, sınıfta arkadaşlarıyla ağız dalaşı ya da kavga etmektedir. Arzu, bağımsız çalışma saatlerinde, sınıfta dolaşarak ya diğer arkadaşlarını meşgul etmekte ya da ders esnasında arkadaşlarına küçük notlar yazıp yollamaktadır. Can sınıfta öğretmenine hiç soru sormamakta sadece öğlen arasında en yakın iki arkadaşı ile konuşmaktadır

Bu ve benzeri davranış problemleri sınıflarımızda oldukça sık karşılaşılan durumlardır. Bu davranışların çoğu bütün sınıflarda, her yaştan öğrenciler arasında öğretmenlerce gözlemlenir. Bazı öğrenciler yalnızca sınıf ortamında gözlenirken, bazı öğrencilerin problem davranışlarına ders aralarında ve oyun ortamlarında da dikkat etmek gerekmektedir. Bazıları da istenmeyen davranışları, okulun kantininde, yemekhanede, okula gelip giderken, mahallede ya da evde gösterebilirler.

Öğretmenlerin sınıf ortamında yüz yüze oldukları iki çeşit davranış problemi bulunmaktadır.Uygun olmayan sınıf içi davranışlar ve kötü çalışma becerileri. Sınıftaki öğretimin işleyişine etki yapan, öğretmen ve arkadaşlarıyla olan etkileşimini engelleyen ya da diğerleri için tehlike oluşturacak durumları yaratan davranışlar sınıf yönetimi kapsamında ele alınmaktadır. Uygun olmayan sınıf içi davranışlara söz almadan konuşma, kavga, ağız dalaşı, yerinden kalkarak sınıfta dolaşmak, sınıftaki etkinliklere katılmama, yaşına uygun olmayan bebeksi davranışlar örnek olarak verilebilir. Öğrencinin akademik performansını ve öğretmenin öğrencinin akademik alandaki gelişmesiyle ilgili yapması gerekenleri etkileyen davranışlar da çalışma becerileri problemleri olarak benimsenmektedir. Örneğin, çalışma becerilerinden, ödevlerini zamanında ve istenildiği biçimde yapmamak, sınıftaki tartışmalarda ve öğretmenin ders sunumunda dikkat yetersizliği göstermek, sınıfta öğretmenin yönergelerine uymama ve çalışma zamanını iyi kullanamama bu davranışlardandır.

Problem davranışlar üç biçimde kendini gösterir. Öğrencinin uygun olan davranışları düşük oranda göstermesi, gösterdiği uygun olmayan davranışların oranının fazla olması, ya da öğrencinin davranış dağarcığında uygun davranış bulunmaması.

Davranış Düzenleme Stratejileri

Her bir uygun olmayan davranış için ayrı bir davranış düzenleme stratejisi bulunmaktadır. Ana hatlarıyla bu davranış stratejileri şöyle belirlenebilir:

Uygun olan Davranışa düşük sıklıkta rastlanması:

Öğrenciler, öğretmenin uyulmasını istediği uygun davranışları göstermektedir. Ancak bu uygun olan davranışların görünüş sıklığı beklenilen ya da istenilen oranda değildir. Örneğin öğrenci, kendisinden istenilen ev ödevlerini tamamlamaktadır ama, ödev için ayırdığı süre zamanının sadece % 10-20' si kadardır. Buna benzer olarak, öğrenci bir derste yerinden kalkmadan dersi izlerken bir başka derste dolaşma davranışını göstermektedir. Yani uygun olan davranışları göstermede süreklilik gözlenememektedir. Bu çeşit problemleri öğretmenlerin hafifletmesi için öğrencilerde uygun davranışların görünüş sıklığını artıracak sistematik programlar uygulaması ya da öğrencinin gösterdiği uygun davranışları genellemesini sağlayacak çevre düzenlemelerini yapması gerekmektedir. (Bu bağlamda ne tür düzenlemeler yapması gerekeceğine daha sonra değinilecektir.)

Uygun Olmayan Davranışın Görünüş Sıklığının Yüksek Olması:

Uygun olmayan davranışlar, öğretmenlere büyük güçlükler yaratan ya sıklıkla ya da uzun süreyi kapsayan bir biçimde gözlenen, öğrenmeyi etkileyen davranışlardır. Örneğin, öğrencinin bir günlük öğretim süresi içinde 30 ya da 40 kez sırasından kalkması, öğrencinin öğretmenin ders işlediği sürenin % 50- 60 da söz almadan konuşması, ya da öğrencinin bir ders saati süresi içinde 5-10 kez küfür etmesi... gibi. Öğretmenin, bu ve benzeri yüksek oranda uygun olmayan davranışlarla baş edebilmesi için, öncelikle istenmeyen bu davranışların oluşma sıklığını ve süresini azaltması gerekmektedir. Bunun için, bu davranışların tam zıddı olan yani onlarla uyuşmayan uygun olan davranışları artırması gerekmektedir. Örneğin, sınıfta koşan öğrencinin bu davranışını, öğrencinin yürüme oranını artırıcı düzenlemeleri yaparak azaltabilir.

Öğrencinin davranış dağarcığında uygun davranışın olmaması:

Öğrenci, toplumsal etkileşim ve sınıf içi iletişim için gerekli olan uygun davranışları henüz öğrenmemiş olabilir. Öğrencinin yaşı ve okuduğu sınıf, davranışsal yeterliğinin bir göstergesi değildir. Her öğrenci bu noktada bireysel olarak ele alınmak durumundadır. Örneğin, altıncı sınıf öğrencileri karşılıklı konuşmayı nasıl başlatacaklarını ya da kendilerine verilen görevleri yerine getirmede zamanı nasıl kullanacaklarını bilemeyebilirler. Bunlarla ilgili davranışları öğrenebilmeleri için, etkili bir öğretmenin model olma ile, çocuklara yeni davranışları ( konuşma becerileri ve zamanı iyi kullanma gibi) öğretmesi gerekir. Bu yeni davranışların nasıl ve ne zaman gösterilebileceğinin, öğretim materyallerine dikkatli biçimde yerleştirmesi alıştırma ve kullanma fırsatları sağlayarak öğretmesi gerekmektedir.

Davranış problemleri yalnız başına ortaya çıkmaz, sınıf içi davranış problemlerinin neler olduğu anlaşıldığında davranış problemlerinin oluşumu da belirlenmiş olur. Davranış problemleri ya öğretim ortamının düzenlenmesinde bireylerin birbirlerine verdiği tepkilerin ödüllendirilmesinden ya da uygun olmayan davranışların pekiştirilmesinden dolayı ortaya çıkar. Bunların düzeltilebilmesinde, sadece davranışı düzeltilmek istenen hedef öğrenciler değil aynı zamanda sınıfın geri kalan öğrencilerinin ve öğretmenin davranışları da dikkate alınmak zorundadır. Örneğin, Öğretmenin, öğrenciye alaylı bir tepkisi, öğrencinin de hemen tepki vermesini oluşturacağı gibi, sınıfta şaklabanlık ya da bilgiçlik taslayan çocuklara da aynı biçimde tepkilerin verilmesini kesin olarak sağlayacaktır.

Öğrenciler, ya doğru tepkilerin ne olduğunu öğrenmedikleri için ya da uygun olmayan davranışları, uygun olan davranışlarından daha fazla ödüllendirildiği için uygun olmayan davranışları gösterirler. Bu çeşit davranış problemleri öğretimi de etkiler. Eğitim alanında çalışan uzmanların bir grubunun görüşlerine göre ,sınıfta gözlenen davranış problemleri öğrenciye değil, öğretmene aittir. Bu görüşü esas alırsak, başarısız olan öğrenci değil, uygun olan öğrenci davranışlarını geliştirmede başarısız olan öğretmendir. Bu konuda yurt dışında yapılmış olan araştırmalar:

• Özellikle son yılların, en önemli eğitim sorununun okullarda gözlenen problem davranış sayılarında artışlar olduğunu,
• Öğretmenlerin % 54 nün, öğrencide gözlenen davranış problemlerinin sınıftaki öğretimi aksattığını,
• İlköğretim çağındaki çocukların yaklaşık % 60 da en az bir davranış problemi gözlendiğini,
• Etkili bir sınıf ortamında düzenlenen davranış değiştirme programları sonucu, öğrencinin zamanının büyük bir kısmını öğrenme etkinliklerini kullanmaya harcadığını ve öğrenci başarısının arttığını göstermektedir.

Önceki Sayfa

Sonraki Sayfa