Besin zehirlenmeleri, halk sağlığını yakından ilgilendiren ve özellikle yaz aylarında artan yaygın rahatsızlıklardan biri.

Besin zehirlenmeleri, halk sağlığını yakından ilgilendiren ve özellikle yaz aylarında artan yaygın rahatsızlıklardan biri. Çoğunlukla hafif seyirli ve kısa süreli hastalıklar olmalarına karşın, zehirlenmeye yol açan besinle ve kişiyle ilişkili bazı faktörler, hastalığın zaman zaman daha ağır geçirilmesine, hatta ölümcül seyretmesine yol açabiliyor.

Tıpdaki tanımıyla besin zehirlenmesi, bir mikroorganizma veya bu mikroorganizmaya ait toksine bulaşmış bir besinin tüketiminin ardından, 72 saat içinde, ishal, bulantı, kusma, karın ağrıları, karında kramplar gibi sindirim sistemini ilgilendiren yakınmaların ortaya çıktığı bir hastalık olarak biliniyor.

Besin zehirlenmelerine çoğunlukla bakteri türü mikroorganizmalar yol açıyor. Bu bakteriler 5-70 derece arasında ve daha çok oda sıcaklığı ve üzerindeki sıcaklıklarda çoğalma eğilimi gösteriyorlar. Bu nedenle bu tür rahatsızlıkların yaz aylarında görülme sıklığı artıyor. 70 derece ve üzerindeki sıcaklıklarda uygun süre ısıtma ve pastörizasyonla ölen bu tür organizmalar, asidik ortamlarda yani düşük nem, yüksek tuz ve şeker içeren gıdalardaysa çoğalamıyorlar.

Yapılan araştırmalar, besinlerdeki bu tür zehirlenmelere neden olan bakterin varlığını şöyle açıklıyor:

Hayvansal gıdalar, bunlar arasında da özellikle hasta kümes hayvanları bu tür bulaşıcı bakterileri içerebiliyorlar. Bunun gibi işlenmemiş gıdaya katılan maddelerin de bu tür bakterileri içermesi söz konusu olabiliyor. Yiyeceği hazırlayan kişinin veya hazırlandığı ortamın bakteri barındırıyor olması da besin zehirlenmelerinin nedenleri arasında. Bu nedenlerle yiyeceklerin hazırlandığı ortamın temizliği, pişirilmemiş yiyeceklerle pişirilmiş yiyeceklerin aynı ortamda hazırlanıp sunulmaması, hazırlayan kişinin ellerini sıklıkla yıkaması son derece büyük önem taşıyor.

Pişirme sırasında ısının gıdaya tümüne ulaşması da büyük son derece önemli. Sözgelimi, 15 dakikada iyi kızarmış gibi görünen bir sosis ya da bifteğin ortası çiğ kalabildiğinden, besin zehirlenmelerine yol açan bakterilerin burada üremesi olası. Bu anlamda yüzeyel ve hızlı pişiren, ızgara ve tavada kızartma gibi yöntemlerden çok fırında pişirme, basınçlı buhar yolu ile yüksek derecelerde ve homojen pişirmeyi sağlıyan düdüklü tencereler ısıtma veya mikrodalga fırınlar daha güvenli araçlar olarak kabul ediliyor. Ayrıca dondurulmuş gıdalar da tüketim tarihleri dikkate alınmak koşuluyla güvenli gıdalar olarak nitelendiriliyor. Bunlar dışında sert peynir, yoğurt, pastörize sütten yapılmış tereyağ gibi ürünler, asidik olmaları ve düşük nem içermeleri nedeniyle güvenli olarak kabul görüyor. Bunlar gibi, yeterince pişirilmiş, kaynatılmş besinler, çay, kahve, asitli gıdalar, reçel gibi yüksek şekerli gıdalar, karbonatlı ve şişelenmiş gıdalar da güvenle tüketilebilecek gıdalar arasında yer alıyor.

Uzmanlar bazı besin maddelerinin tüketiminde dikkatli davranılması gerektiğini düşünüyorlar. Buna göre;

• özellikle köfte, kümes hayvanları, yumurta, kremalı gıdalar vb… gibi yüksek proteinli gıdalar,
• kirli kullanma suyu veya insan dışkısının gübre olarak kullanıldığı koşullarda yeterince pişirilmeden tüketilen meyve ve sebzeler,
• fast food restoranlarda sunulan ızgara türü yiyecekler,
• yine köfte gibi hazırlanması sırasında çok işlem gerektiren yiyecekler,
• pastörize edilmemiş süt ve bu sütten hazırlanan süt ürünleri,
• zeytinyağlı yiyecekler, soğuk sandviçler, salatalar vb.. gibi iki saatten fazla oda sıcaklığında bekletilmiş ve tüketilmeden önce tekrar ısıtılmayan gıdalar,
• midye gibi kabuklu deniz ürünlerinin tüketiminde şüpheci davranılması gerekiyor.

Besin zehirlenmelerine kolaylaştıran faktörler arasında mide asiditesinde azaltan ve barsaktaki zararsız bakterileri yok eden antibiyotikler sıralanabilir. Bu nedenle özellikle yaz aylarında gereksiz antibiyotiklerin ve antiasit içeren ilaçların kullanımından kaçınmak gerekiyor.

Şiddetli ishal ve kusma, ishalin iki günden daha uzun bir süre devam etmesi, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı besin zehirlenmelerinin en yaygın belirtileri arasında sıralanabilir.

Uzmanlara göre besin zehirlenmesi olan kişilerde, ishal nedeniyle barsakların dinlenmeye gereksinimi olduğu ve birşey yenmemesi gerektiği düşüncesi aslında son derece yanlış bir yaklaşım. Tam tersine zarar gören olan barsak hücrelerinin çabuk toparlanması ve hastalık nedeniyle kaybedilen enerji açığının kapatılması için uygun gıdalarla beslenmeye devam etmek gerekiyor. İshal süresince süt ve sütte bulunan laktozu içeren diğer gıdaların ve kafeinli içeceklerin tüketilmemesi önerilenler arasında. Tuzlu krakerler, çorbalar, yoğurt, kola türü içecekler, pirinç ve patetes gibi besinler tüketimi önerilen gıdalar arasında.

Yine uzmanlara göre, besin zehirlenmesi sırasında, ishal için barsak hareketlerini durdurucu ilaçlar kullanmak genellikle bir yarar sağlamıyor. Aksine özellikle ateş, şiddetli karın ağrıları, karında kramplar, kanlı ishal gibi belirtiler varsa bu tür illaçların kullanımının tehlikeli olabileceği düşünülüyor.